Ngày 09/6/2026, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn số 378/TANDTC-PC nhằm quán triệt một số điểm mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 thuộc thẩm quyền của Tòa án. Những thay đổi này không chỉ tác động đến hoạt động của hệ thống Tòa án mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến người chấp hành án, luật sư và các cơ quan tiến hành tố tụng. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ những nội dung đáng chú ý của Công văn nói trên:
Thứ nhất, rút ngắn đáng kể thời hạn giải quyết nhiều thủ tục thi hành án. Một trong những điểm nổi bật của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 là việc rút ngắn thời hạn giải quyết nhiều thủ tục thuộc thẩm quyền của Tòa án. Theo đó, thời hạn xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù là 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù. Nhiều thủ tục khác như miễn chấp hành án phạt tù, miễn chấp hành án cải tạo không giam giữ, miễn thời hạn quản chế hoặc cấm cư trú còn lại đều được quy định thời hạn giải quyết từ 07 đến 09 ngày tùy vào loại thủ tục. Việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ góp phần bảo đảm quyền lợi của người chấp hành án, hạn chế tình trạng kéo dài thủ tục và nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp.
Thứ hai, nhiều phiên họp chỉ do một Thẩm phán tiến hành. Luật Thi hành án hình sự 20205 quy định nhiều phiên họp trong giai đoạn thi hành án hình sự sẽ do một Thẩm phán chủ trì thay vì thành lập Hội đồng như trước đây. Cụ thể, các phiên họp về xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, xét miễn chấp hành án phạt tù, xem xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo, xét buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo, xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ, xét miễn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ, xét miễn chấp hành thời hạn cấm cư trú còn lại hay xét miễn chấp hành thời hạn quản chế còn lại đều do một Thẩm phán tiến hành. Quy định này giúp đơn giản hóa thủ tục, giảm áp lực về nhân sự và đẩy nhanh tiến độ giải quyết công việc trong bối cảnh số lượng vụ việc ngày càng gia tăng.
Thứ ba, chuyển một số thẩm quyền từ Tòa án cấp tỉnh về Tòa án khu vực. Luật Thi hành án hình sự năm 2025 tiếp tục đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền khi giao cho Tòa án nhân dân khu vực thực hiện một số nhiệm vụ trước đây thuộc Tòa án cấp tỉnh. Các thẩm quyền được chuyển giao bao gồm: xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù; quyết định trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần đối với phạm nhân; quyết định áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người đang chấp hành án phạt tù. Việc phân cấp này giúp người dân tiếp cận Tòa án thuận lợi hơn, đồng thời giảm tải cho cấp tỉnh và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc.
Thứ tư, bổ sung điều kiện phải có đơn đề nghị. Để khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn, Luật 2025 bổ sung điều kiện quan trọng là người chấp hành án phải có đơn đề nghị khi có xem xét việc: rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện; rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo; giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ. Quy định này tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.
Thứ năm, Tòa án có trách nhiệm ban hành quyết định trong trường hợp không chấp nhận đề nghị hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù. Đây là điểm mới đáng chú ý so với quy định trước đây, khi việc từ chối thường chỉ được thông báo bằng văn bản. Việc thay thế hình thức thông báo bằng quyết định không chỉ nâng cao tính minh bạch trong hoạt động tố tụng mà còn tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho công tác kiểm sát, khiếu nại và xem xét lại theo quy định của pháp luật.
Thứ sáu, quy định rõ thời điểm xét giảm và rút ngắn thời gian chấp hành án. Cụ thể, luật mới quy định việc xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện/đối với người được hưởng án treo hoặc giảm thời hạn chấp hành án cải tạo không giam giữ được thực hiện định kỳ mỗi năm 03 đợt vào các dịp: Tết Dương lịch; Ngày Chiến thắng 30/4 và Quốc khánh 02/9. Việc xác định cụ thể các thời điểm xét giảm giúp bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và tạo điều kiện cho người chấp hành án chủ động theo dõi quyền lợi của mình.
Cuối cùng, về hoàn thiện hồ sơ thi hành án. Khi ban hành quyết định thi hành án phạt tù, Tòa án phải gửi kèm bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật cho cơ quan thi hành án. Đối với các vụ án có xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, hồ sơ còn phải kèm theo bản án sơ thẩm. Quy định này giúp bảo đảm tính đầy đủ của hồ sơ thi hành án và tạo thuận lợi cho việc xem xét các chế định như giảm án, tạm đình chỉ hoặc miễn chấp hành án.
Lưu ý, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Đối với các bản án, quyết định đã có hiệu lực nhưng đến thời điểm Luật mới có hiệu lực vẫn chưa được thi hành hoặc chưa thi hành xong thì sẽ áp dụng các quy định của Luật năm 2025 để tiếp tục thi hành.
Những sửa đổi của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 cho thấy xu hướng cải cách thủ tục theo hướng nhanh gọn, minh bạch và nâng cao hiệu quả thi hành án. Việc rút ngắn thời hạn giải quyết, đơn giản hóa thành phần phiên họp, phân cấp thẩm quyền và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyết định của Tòa án được sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án.
Tiếng Việt 
English 
简体中文