Ngày 24/9/2026, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) tổ chức phiên họp toàn thể để xem xét, thảo luận và biểu quyết đối với các Dự thảo án lệ. Qua thảo luận và biểu quyết, Hội đồng Thẩm phán TANDTC đã thông qua 03 (ba) án lệ trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, tập trung vào các vấn đề thực tiễn liên quan đến quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp.
Ba án lệ được thông qua đề cập đến các vấn đề gồm: (1) xác định mức bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả đối với phần mềm máy tính; (2) nghĩa vụ chứng minh quyền tác giả trong trường hợp có chứng cứ ngược lại trong vụ án tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ; và (3) định tội danh đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
1. Dự thảo án lệ về xác định mức bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả đối với phần mềm máy tính
Án lệ thứ nhất tập trung vào căn cứ xác định mức bồi thường thiệt hại khi quyền tác giả đối với phần mềm máy tính bị xâm phạm.
Trong các tranh chấp về quyền tác giả, việc xác định hành vi xâm phạm chỉ là một trong những vấn đề cần giải quyết. Trên thực tế, việc chứng minh thiệt hại và xác định mức bồi thường thường phức tạp, đặc biệt đối với các sản phẩm công nghệ có giá trị kinh tế cao nhưng khó lượng hóa thiệt hại trực tiếp.
Việc phát triển án lệ đối với vấn đề này góp phần tạo cơ sở tham khảo cho Tòa án khi giải quyết các vụ việc có tình huống pháp lý tương tự, đồng thời đặt ra yêu cầu đối với chủ thể quyền trong việc chủ động xây dựng và lưu giữ chứng cứ về giá trị tài sản trí tuệ cũng như thiệt hại phát sinh từ hành vi xâm phạm.
Đối với doanh nghiệp công nghệ, các tài liệu như Hợp đồng phát triển phần mềm, hồ sơ xác lập quyền, chứng từ về chi phí đầu tư, tài liệu về quá trình khai thác thương mại và các tài liệu chứng minh giá trị kinh tế của phần mềm có thể có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết tranh chấp.
2. Dự thảo án lệ về nghĩa vụ chứng minh quyền tác giả trong trường hợp có chứng cứ ngược lại trong vụ án tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ
Án lệ thứ hai đề cập đến nghĩa vụ chứng minh quyền tác giả trong trường hợp xuất hiện chứng cứ ngược lại trong vụ án tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ.
Vấn đề này có ý nghĩa thực tiễn trong việc xác định trách nhiệm chứng minh của các bên, đặc biệt trong những trường hợp một bên đưa ra tài liệu, chứng cứ để chứng minh mình là chủ thể quyền nhưng bên còn lại cung cấp chứng cứ làm phát sinh nghi vấn hoặc phản bác đối với quyền tác giả đó.
Trong hoạt động kinh doanh, tranh chấp về quyền tác giả có thể phát sinh không chỉ từ việc một tác phẩm có bị sử dụng trái phép hay không mà còn từ câu hỏi ai là chủ thể thực sự có quyền đối với tác phẩm.
Rủi ro này có thể trở nên đáng kể khi sản phẩm được tạo ra với sự tham gia của nhiều chủ thể như nhân viên, đối tác, đơn vị thuê ngoài hoặc nhà phát triển độc lập. Nếu Hợp đồng không quy định rõ về quyền sở hữu, quyền tác giả và phạm vi chuyển giao quyền, việc chứng minh quyền khi tranh chấp phát sinh có thể gặp nhiều khó khăn.
Do đó, doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ các tài liệu thể hiện quá trình hình thành tác phẩm, thời điểm tạo lập, hợp đồng và thỏa thuận chuyển giao quyền, tài liệu về quá trình sáng tạo cũng như các chứng cứ khác liên quan đến quyền sở hữu.
3. Dự thảo án lệ về việc định tội danh xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp
Án lệ thứ ba liên quan đến việc định tội danh đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Đây là vấn đề có ý nghĩa thực tiễn trong việc áp dụng pháp luật hình sự đối với các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, nhất là trong những trường hợp hành vi liên quan đến hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu có thể đặt ra vấn đề phân biệt giữa tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” và các tội danh khác.
Thực tiễn xét xử được công bố trên hệ thống của TAND cho thấy đã có vụ án liên quan đến hành vi sản xuất nệm gắn dấu hiệu xâm phạm nhãn hiệu được bảo hộ. Kết luận giám định xác định sản phẩm là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu; Tòa án cấp phúc thẩm nhận định hành vi nhằm thu lợi và xâm phạm quyền của chủ sở hữu nhãn hiệu có đủ yếu tố cấu thành tội “Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp” theo Điều 226 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), đồng thời xác định việc cấp sơ thẩm áp dụng tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả” là chưa chính xác.
Việc phát triển án lệ về vấn đề định tội danh có thể góp phần làm rõ cách nhận diện và áp dụng pháp luật đối với những hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp có tính chất tương tự, qua đó hỗ trợ việc áp dụng pháp luật thống nhất trong thực tiễn xét xử.
Đối với 03 (ba) dự thảo án lệ trên đã được thông qua, Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học sẽ tiếp tục hoàn thiện để trình Chánh án TANDTC ban hành Quyết định công bố theo quy định. Sau khi được công bố, các án lệ sẽ được đăng tải trên Trang tin điện tử về án lệ của TANDTC để nghiên cứu và áp dụng.